Posts

An t-ábhar is déanaí

Aiste: Fadhbanna Daoine Óga (Rang Prionnsias Bliain 5)

Image
Fadhbanna Daoine Óga  (comhscríofa ag Bliain 5 Rang Prionnsias)
Ábhar conspóideach is ea an scéal seo faoi fhadhbanna daoine óga sa lá atá inniu ann. Tá an cheist seo pléite agus athphléite ag polaiteoirí, ag iriseoirí agus ag saineolaithe agus ag an bpobal i gcoitinne. Ní mór dúinn na fadhbanna a iniúchadh chun teacht ar réiteach éigin ar an scéal. Deir mo sheanmháthair liom i gcónaí “nach lia duine ná tuairim”. Tá fírinne ag baint leis an seanfhocal seo, dar liom. Níl dabht ar bith ach go bhfuil réimse leathan de dhúshláin agus de chrá pearsanta ag baint le saol déagóirí sa lá atá inniu ann: fadhb na ndrugaí, fadhb an óil, piarbhrú, bulaíocht, cúrsaí scoile, fadhbanna teaghlaigh agus fadhbanna sláinte.
Ar an gcéad dul síos, ní féidir a shéanadh ach is ar éigean a théann lá thart nach mbíonn tagairt éigin d’fhadhb na ndrugaí i measc daoine óga sa lá atá inniu ann. Caithfear a admháil gur scéal náireach é seo. Nach suntasach an rud é go bhfuil cúrsaí amhlaidh? Is iomaí cúis atá taobh thi…

Aiste: Mórcheisteanna i gCúrsaí Spóirt (comhscríofa ag Rang Phádraig, Bliain 6)

Image
Mórcheisteanna i gCúrsaí Spóirt i  Saol an Lae Inniu  (comhscríofa ag Rang Phádraig, Bliain 6)
Ábhar spéisiúil is ea an cheist seo faoi chúrsaí spóirt agus mórcheisteanna i gcúrsaí spóirt a bhfuil suim mhór ag muintir an domhain ann le tamall de bhlianta anuas. Tá fadhbanna an spóirt pléite agus athphléite ag polaiteoirí, iriseoirí agus ag saineolaithe agus ag an bpobal i gcoitinne. Ní dóigh liom go bhfuil aon réiteach simplí ar na ceisteanna casta seo. Ba mhaith an rud é gach gné den scéal seo ar fad a scrúdú: fadhb na ndrugaí, drochiompar, ciníochas, airgead agus saint, easpa rannpháirteachais i gcúrsaí spóirt, easpa seirbhísí agus go leor eile. 
Ar an gcéad dul síos, is minic a bhíonn tuairisc faoi chonspóid agus tionchar na ndrugaí i gcúrsaí spóirt ar na meáin cumarsáide. Níl aon dabht ach gur scéal suimiúil, spéisiúil agus scannalach é seo. Athrú mór chun donais is ea fadhb na ndrugaí agus tá an locht ar fad ar mhionlach daoine náireacha agus mímhacánta. Is éard is cúis leis an bh…

Ceist Scrúdaithe: Géibheann le Caitlín Maude (Bliain 5 Rang Prionnsias)

Image
“Is í an chodarsnacht a léirítear idir saoirse agus daoirse an ghné is suimiúla den dán Géibheann”. É sin a phlé.Aontaím go láidir leis an ráiteas thuas. Is iad príomhthéamaí an dáin “Géibheann” le Caitlín Maude ná saoirse agus daoirse. Le linn an dáin spéisiúil fáthchiallach seo tugann an file léargas pearsanta dúinn ar athrú ollmhór ina saol. Baineann Maude úsáid éifeachtach as íomhá de leon mar mheafar dá saol féin - leon a bogadh ón bhforaois chuig saol teoranta i ngáirdín na n-ainmhithe. 

Ar an gcéad dul síos, dathaíonn an file pictiúr cuimsitheach cruinn dúinn de shaol an leoin san fhiántas ag tús an dáin. Bhí saoirse agus neamhspleáchas iomlán ag an leon ann. Leon láidir tábhachtach ab ea é. Bhí cumhacht in ghlór. Bhí “cliú agus cáil” air mar rí na foraoise. Bhí áilleacht agus údarás ag baint leis. Bhí sé i gceannas sa timpellacht fiáin agus nádúrtha sin - “na teochrasa”. Bhraith an leon láidir, fíochmhar agus bródúil de bharr an saoirse a bhí aige.

I líne a sé go dtí a hocht den…

Ceist Scrúdaithe: Colscaradh le Pádraig MacSuibhne (Bliain 6 Rang Phádraig)

Image
“Tá codarsacht idir dhá thuiscint dhifriúla ar an bpósadh sa dán Colscaradh”. Pléigh. Aontaím go huile is go hiomlán go bhfuil codarsnacht láidir idir dhá thuiscint dhifriúla ar an bpósadh sa dán ‘Colscaradh’ le Pádraig MacSuibhne. Sa dán sothuigthe seo, léiríonn an file na fadhbanna idir fear agus bean pósta agus déanann sé cur síos cur síos ar an gcinneadh a rinne siad chun scarúint óna chéile. Theip ar an ngrá idir an mbeirt acu de bharr an teannas a d’fhás eatarthu. Bhí mianta difriúla na beirte éagsúil óna chéile - mianta traidisiúnta ag an bhfear céile agus mianta nua-aimseartha ag an mbean chéile.
I véarsa a haon den dán, cruthaíonn an file pictiúr soiléir dúinn de riachtanais an fhir ina shaol pósta. Is léir go raibh tuiscint seanfhaiseanta ag an bhfear ar an bpósadh. Theastaigh bean uaidh a d’fhanfadh sa bhaile ag tabhairt aire dona pháistí ina cheantar dúchais. Bhí grá agus saol compórdach ag teastáil uaidh “ar leac a thine”. Bhí saol teolaí síochánta uaidh lán le spraoi. Bhí…

Córas Oideachais na Tíre Seo (Becky Ní Thuathail, Bliain 5)

Image
Chuile uair a chasaim cnapáin na teilifíse ar siúl cloistear scéal éigin faoi fhadhbanna an córas oideachais sa tír seo. A luaithe agus a chonaic mé teidéal na haiste seo i dtosach chuir sé ag smaoineamh mé. Níl aon amhras ach gur córas mí-oiriúnach agus as dáta é. Níos minice ná a mhalairt bíonn scoláirí, múinteoirí agus tuismitheoirí ag cur is ag cúiteamh faoin ábhar seo. I mo thuairim phearsanta, is córas easnamhach é córas oideachas na hÉireann agus tá feabhas, athrú agus forbairt air ag teastáil láithreach bonn.            Ar an gcéad dul síos, níl dabht ar bith i m’aigne ach go bhfuil leasú ag teastáil ar na hábhair sa chóras oideachas. Tá béim i bhfad níos mó á gcur ar ábhair acadúla ar nós an Bhéarla agus an Ghaeilge seachas ar ábhair phraicticúla cosúil leis an gcorpoideachas. Níl aon amhras ann go maraíonn sé seo cruthaitheacht agus indibhidiúlacht an dalta lá i ndiaidh lae. I láthair na huaire cuirtear strus agus brú ollmhór ar dhaltaí leis an méid ábhar a bhfuil orthu tabh…

An Choiriúlacht - Fadhb Mhór Ár Linne (Hope Ross)

Image
Is ceist achrannach í an choiriúlacht atá i mbéal an phobail le fada an lá. Is léir do gach mac máthair go bhfuil an fhadhb seo ag déanamh scime dúinn le tamaill anuas. Tá sé imithe ó smacht! Níl teorainn leis na scéalta atá le cloisteáil ar an nuacht ó thaobh coireanna tromchúiseacha ar nós dúnmharú nó éigniú, agus freisin, ó thaobh na mionchoiriúlachta ar nós gadaíochta. Is fáinne fí í an choiriúlacht agus níl aon dul as. Beidh mé ag déanamh plé ar réimse leathan coiriúlachta, idir fheileonacht agus ollghníomhartha. Ar dtús báire, nochtóidh mé mo chuid tuairimí ar choiriúlacht eagraithe.          Is éard atá i gceist le coiriúlacht eagraithe ná grúpaí áitiúla náisiúnta nó idirnáisiúnta a ghlacann páirt i bhfiontar cóiriúil i gcomhair brábúis. D’fhéadfadh cúrsaí polaitíochta nó airgeadais amháin a bheith mar chúis leis an gcoiriúlacht seo. Tá an-chuid saghsanna grúpaí coiriúlachta eagraithe ar nós an Mafia, gnóthaí éillithe nó dronga coirpeach. Coiriúlacht gan srian a bhíonn á dhéanam…

Géibheann (le Caitlín Maude): Nótaí Dhul Siar

Image
Géibheann (Caitlín Maude) TÉAMAÍ: saoirse daoirse nádúr cumhacht an nádúir dínit  easpa dínite an timpeallacht
PRÍOMHSMAOINTE/SCÉAL AN DÁIN: Véarsa a haon: leon ceannasach, ina áit dúchais, lán le bród, fuinneamh, eagla ar ainmhithe eile roimhe, rí na foraoise ab ea é, ina cheannaire san fhiántás, clú agus cáil ar a ghlór, glór cumhachtach, an fhoraois, na tropaicí, ceannaire, údarásach, bródúil, saoirse iomlán, cróga, stádas, bagarthach, bhí ardmheas ag na hainmhithe eile air, dínit, lán le spioraid, dáinséarach, saol nádúrtha, bhí neamhspleáchas aige
Véarsa a dó: feicimid íomha de leon tuirseach sa zú, faoi ghéibheann; in ísle brí, suite i dtimpeallacht mínádúrtha, spiorad briste, easpa fuinnimh, lag, i bpríosún, teanntaithe, ní feidir leis éalú, in umar na haimléise, is taispeántas é do chuairteoirí sa zú, ábhár siamsaíochta do chuairteoirí, srianta, deireadh lena seansaol, tuirseach traochta, ag cuimhneamh siar ar bhóithrín na smaointe, sannaithe sa zú, tá saol leadránach aige anois, stádas …

An Triail - Anáilís ar na Carachtair

Image
An Triail - Nótaí Dul Siar - Carachtair sa Dráma


Máire Ní Chathasaigh óg, goilliúnach, chuaigh sí i gcoinne nósanna traidisúnta na 1960idí - caidreamh le fear póstafaoi smacht a máthar - damhsafaoi chrann smola ag Pádraig, chreid sí gach rud a dúirt séneamhurchóideach - an lámh ina uachtar ag Pádraig - ordaíonn sé í gan sceitheadhbéasach, umhal - dílis do Phádraig, macántagéilleann sí do Phádraigdéantar dúshaothrú tríd an dráma - Pádraig, Bean Uí Chinsealaigh, ..imeallaithe tríd an dramasaol fothainiúil - smacht diain sa bhaile uirthiin umar na haimléise - dea-oibrícaillte amach is amachíobartach de ghliceas Phádraig agus don sochaíeaspa trua agus tuisceana ag an máthairtréigtheláidir agus diongbháilte - an leanbh a choimeád - altramas, ginmhilleadhthug sí an rún isteach san uaigh léi
PádraigMacCárthaigh plámásaí, rógaire - bean chéile aige - ní raibh ach caidreamh collaí le Máire  ag teastáil uaidheaspa measa do mhná, éagóir á dhéanamh aige ar Mháirebréagadóir lofa, pósadh bréige - geall…